MojaKritika.com

MojaGalerija: Vladimir Ranković, 2008 - Kreveti Balkana 2; MojaKritika: Bojan Samson (Prvobitna verzija prikaza knjige (Vesna Vujić, Bijela jutra, Sapho, Rijeka, 2006) objavljena je u brčanskom književnom časopisu Riječ (br. 3-4, jesen-zima, 2008)

Ka novom identitetu i autentičnosti života

Poetska zbirka Bijela jutra zamišljena je kao potraga za verodostojnim pesničkim i životnim izrazom koji lirskom ja neprestano izmiče, ponajviše zbog nesavršenosti samog jezika i komunikacije. U tom smislu, pesma Dim iz ciklusa Kamen može se tumačiti kao metaforična slika poezije i njene uloge, jer je dim ovde neozbiljan da bi bio svjedok onog istinskog, nepatvorenog življenja. Tokom zbirke često se provlači pesnikinjina svest o nemoći poezije da iskaže ono što neprestano protiče i menja se, kao u pesmi Otok: Vrijeme je napušteno / osunčani arsenal verbalnog oružja / misli da ga kontrolira. Ovakvo shvatanje blisko je poetici francuskog pesnika Iva Bonfoa, koji poeziju doživljava kao izraz onog spontanog, trenutnog, što se ne da objasniti bilo kakvim pojmovnim sistemom. Kategorije, kao što su vreme i prostor, pripadaju po Vujićevoj, onom Neizrecivom. Zato ljudski identitet nije nešto konačno i odredljivo, jer se on uvek iznova ostvaruje u određenom egzistencijalnom trenutku: Skidam kožu / Mijenjam prostor i vrijeme // Bijem svojim časovnikom / Ne sabirem račune / Plamenim nogama / Proširujem požar na zavatren prostor (Krv).

U Analizi, uvodnoj pesmi zbirke Bijela jutra, pesnikinja se poigrava identitetima: Ona ne može biti ja / Ja ne želim biti / Kao ona. Ostaje nepoznanica da li se u ovim stihovima radi o lirskoj junakinji, koja obitava isključivo u tekstu, o pesnikinji, o nekoj drugoj ženi ili možda o samoj pesmi. Tako nam se nagoveštava jedan od najvažnijih motiva zbirke: potraga za osobnim i pesničkim identitetom. U ovoj autopoetičkoj pesmi, Vujićeva je u dilemi, kakvu formu da izabere za svoj poetski senzibilitet: Malo fine ironije / Ili / gnušanja od prijevare / Ili / strast u kristalu. Ova pesma kao da anticipira neprestanu raznovrsnost identiteta i postupaka kojima se pesnikinja služi tokom zbirke.

Sintagma bijelo jutro mogla bi se tumačiti kao trenutak prelaska u jedan nov životni period u kojem još ništa nije iskvareno, izopačeno ili osramoćeno. U potrazi za bijelim jutrom lirska junakinja će biti osujećena statičnošću i bezidejnošću svakodnevice, kao u dijaloško-narativnoj pesmi ŠOPINGHOLIČARI BI DA SU RADOHOLIČARI: Junaci su iskrivljeni, ispravljeni, popločani. // Nitko ne tvrdi i ne poriče ništa.  Okolina lirske junakinje utehu za svoje duhovno siromaštvo nalazi u ispraznoj retorici, i time uspostavlja vezu sa protagonistima Dušanovljeve zbirke Bacač noževa, odnosno sa junacima Beketovih drama. Tako u pesmi Crna rupa srećemo jedan od nekoliko dijaloga koji se javljaju tokom zbirke i u kojima, pored toga što se ne izriče ništa bitno, sagovornici ne slušaju jedni druge: - ja se sjećam jedne doline / -...Ja sam bezuspješno igrala ulogu žrtve- / -Koju su i kotlinom zvali... / -Ko je razumio pogrešno? /-Ko nije video? Tražeći prvobitno jedinstvo svoje ličnosti, lirska junakinja Bijelih jutara će se okušati u različitim duhovnim preobražajima.

U jednoj od etapa te avanture biće uspostavljena svesna i direktna veza sa poetskim nasleđem, kao u pesmi Divlja svinja kao vuk, koja je parodija na poemu Vuk blistavog srpskog pesnika Rastka Petrovića. U njoj je divlja svinja kao nosilac višestruke simbolike - preobražaja, demona, žara strasti - prerasla u vuka koji simbolizuje suprotstavljenost božanstvu. Tako se divlja svinja koja je tek rob sopstvenih želja, slika duhovnog koje progoni svetovno, preobražava u vuka kao zver koja se skriva od sunca, koje ga ništi i koje se on trudi da savlada (Rastko Petrović). Poslednji stih, Kad promijenim pol večerat ću, može nam pomoći u tumačenju ove metamorfoze: lirska junakinja (divlja svinja), da bi se dostojno suprotstavila božanstvu, teži da postane lirski junak (vuk). Ovakva duhovna travestija, koja sadrži elemente parodijskog i karikaturalnog u odnosu na originalnu Petrovićevu poemu, izražava određenu nemoć, pa čak i poraz lirske junakinje pred svetom koji je okružuje.

Dok uvodna pesma Privlačenje pažnje prvog ciklusa Drvo anticipira pokušaje protagonistkinje zbirke da pronađe prihvatljivu formu za svoju unutrašnju prirodu i tako uspostavi uspešnu komunikaciju sa okolinom, poslednji odeljak Veliko venčanje donosi toliko željeno sjedinjenje različitih identiteta. Ipak, sam naslov ovog ciklusa deluje ironično, jer se čini da je junakinja Bijelih jutara u ovakav brak stupila više iz interesa nego iz ljubavi: Ponovo u tijelu duh mi je prav / I svjetluca zrakom tišine / Licem za sve / što pobludih. (Lice za sve). Nakon ovakvog kompromisa, rađa se sumnja u istinsku identifikaciju sa onim Drugim, kao i sumnja u poeziju koja je, po viđenju Vujićeve, češće okrenuta samoj sebi, nego čitaocu i njegovim posebnostima. Jedino nam preostaje da sačekamo sledeće literarno ostvarenje pesnikinje iz Brčkog, pa da saznamo da li je hermetizam izraza njeno dugoročno opredeljenje ili samo početnički impuls.